Xe tải gắn cẩu nâng yếu, tụt tải: dấu hiệu sớm và cách khoanh vùng

Trả lời nhanh: Với xe tải gắn cẩu, nâng yếu và tụt tải là hai sự cố khác hẳn nhau. Nâng yếu là tải vẫn lên được nhưng chậm hoặc không hết tầm — hướng nghi ở nguồn dẫn động và dầu. Tụt tải là tải đang treo tự hạ xuống ngoài ý muốn — hướng nghi ở khả năng giữ áp, và đây là sự cố phải dừng khai thác ngay chứ không vừa làm vừa theo dõi.

Phân biệt hai sự cố ngay từ dấu hiệu đầu tiên

Cách phân biệt này song song với cách phân biệt ở hệ ben — cùng một logic “vấn đề trong lúc nâng” so với “vấn đề khi đang giữ”, trình bày kỹ ở bài ben thủy lực nâng chậm và giật. Ai đã nắm cách tách đó ở ben thì áp thẳng sang cẩu được.

Nâng yếu: kiểm nguồn dẫn động trước khi kiểm cẩu

Toàn bộ hệ nâng trên xe lấy lực từ động cơ qua bộ trích công suất, nên bộ này quyết định mức lực mà mọi thứ phía sau nhận được — nguyên lý và các kiểu trục trặc của nó trình bày ở bài PTO trích công suất xe tải. Đây cũng là lý do triệu chứng “yếu” ở cẩu giống hệt triệu chứng “yếu” ở hệ nâng thùng của xe ben tự đổ: cùng một nguồn, cùng một kiểu hụt lực.

Thứ tự dưới đây đi từ nguyên nhân phổ biến và rẻ xuống nguyên nhân hiếm và đắt, không phải theo thứ tự thuận tay:

1. Bộ trích công suất có ăn đủ không — đây là nguồn dẫn động cho toàn hệ; nếu nó không ăn đủ thì mọi thứ phía sau đều yếu theo. Nguyên lý và các kiểu trục trặc của bộ này mô tả ở bài PTO trích công suất xe tải.
2. Vòng tua khi vận hành — thao tác ở vòng tua thấp hơn mức cần thiết cho cảm giác y hệt cẩu yếu.
3. Mức và tình trạng dầu — thiếu dầu, dầu bẩn hoặc dầu quá hạn đều làm giảm khả năng truyền lực.
4. Khí lẫn trong hệ — dấu hiệu đặc trưng là chuyển động giật cục thay vì chậm đều.
5. Chỉ sau bốn bước trên mới xét tới bơm và van.

Rất nhiều ca “cẩu yếu” dừng lại ở bước 1 hoặc bước 3. Bỏ qua thứ tự này là lý do có xe bị thay bơm trong khi vấn đề chỉ là dầu.

Ba thứ dễ bị nhầm với nâng yếu

• Vươn xa tầm với. Khả năng nâng giảm khi tầm với tăng là đặc tính thiết kế, không phải hư hỏng. So sánh chỉ có nghĩa khi cùng tầm với và cùng góc.
• Tải thật nặng hơn ước lượng. Ước lượng bằng mắt sai lệch rất nhiều với vật liệu nặng như thép hoặc bê tông ướt.
• Dầu nguội trong ca đầu buổi sáng. Chậm ở vài thao tác đầu rồi trở lại bình thường thì đó là hành vi bình thường của hệ, không phải triệu chứng.

Ba thứ này giải thích phần lớn các báo cáo “cẩu yếu dần” mà kiểm không ra lỗi nào.

Tụt tải: vì sao không được vừa làm vừa theo dõi?

Vì tụt tải nghĩa là hệ không còn giữ được tải bằng chính nó. Mọi thao tác sau đó đều dựa trên một giả định đã sai, và hậu quả rơi đúng vào lúc có tải trên cao — thời điểm có người làm việc bên dưới nhiều nhất.

Nguyên tắc xử lý: hạ tải xuống vị trí an toàn, chống đỡ độc lập nếu buộc phải giữ tải, và không dựa vào áp dầu để giữ trong lúc kiểm. Đây là cùng một nguyên tắc an toàn áp cho mọi hệ nâng thủy lực trên xe, kể cả hệ trên xe trộn bê tông.

Chân chống lún — thủ phạm hay bị chẩn nhầm nhất

Chân chống lún không làm hệ mất áp, nhưng nó làm cả xe nghiêng dần trong lúc treo tải, và cảm nhận từ vị trí điều khiển gần như không phân biệt được với tụt tải thật.

Dấu hiệu tách hai trường hợp: tụt tải thật thì tải hạ xuống theo phương thẳng đứng và chiều dài cần không đổi; chân chống lún thì cả xe nghiêng, tải đưa ngang chứ không đơn thuần hạ xuống. Xác nhận nền và tấm kê trước khi kết luận về hệ thủy lực — chẩn nhầm hướng ở đây vừa tốn tiền vừa để nguyên rủi ro thật.

Nếp kiểm nền, kiểm chân chống và kiểm mức dầu trước ca nên gắn vào lịch chung mô tả ở bài bảo dưỡng xe tải định kỳ, vì cả ba đều mất vài phút mà chặn được nhóm sự cố nặng nhất.

Liên quan

• Xe tải gắn cẩu: phân loại và cách chọn
• Ben thủy lực nâng chậm và giật
• PTO — bộ trích công suất
• Hệ thống thủy lực xe trộn bê tông

Bài viết mô tả cách phân biệt sự cố và thứ tự khoanh vùng. Không nêu áp suất làm việc, tải cho phép theo tầm với hay chu kỳ thay dầu vì các trị số này khác nhau theo model cẩu — tài liệu của nhà sản xuất cẩu là nguồn quyết định, và thao tác với tải treo cần tuân thủ quy định an toàn tại nơi làm việc.