Động cơ xe tải hao nhớt (ăn dầu): truy đường dầu đi trước khi mở máy

Trả lời nhanh: Dầu bôi trơn hụt đi chỉ có hai đường thoát: rò ra ngoài động cơ, hoặc lọt vào buồng đốt rồi cháy hết. Xác định đúng đường trước khi đụng tới máy là bước quyết định cả hóa đơn, vì rất nhiều ca ăn dầu có gốc ở hai chỗ rẻ tiền là thông hơi các-te bị tắc và đường hồi dầu turbo bị nghẹt, chứ không phải ở xéc-măng mòn như phản xạ thông thường.

Bảng phân đường hao nhớt

Dòng cuối là dòng dễ bị hiểu ngược nhất: mức dầu tăng lên cũng là dấu hiệu bất thường, không phải tin tốt. Cách đọc màu và mùi dầu cùng nhóm kiểm liên quan tới nước làm mát nằm ở bài hệ thống làm mát và két nước xe tải.

Vì sao phải loại trừ rò ngoài trước khi nghi ngờ bộ hơi?

Vì rò ngoài là đường rẻ nhất, dễ xác nhận nhất, và cũng dễ bị bỏ qua nhất khi lớp bụi dầu cũ đã phủ đều cả cụm máy.

Khi máy đã bẩn lâu ngày, người kiểm nhìn đâu cũng thấy dầu nên không xác định được điểm xuất phát. Cách làm đúng ngược với trực giác: rửa sạch khoang máy trước, rồi mới chẩn đoán. Sau khi lau sạch và chạy một quãng, vệt dầu mới sẽ tự chỉ ra điểm cao nhất mà nó bắt đầu — vì dầu luôn chảy xuống, nên điểm rò thật luôn nằm phía trên vệt bẩn, không phải ở nơi thấy nhiều dầu nhất.

Ba vị trí rò hay gặp trên xe tải chạy nhiều: gioăng nắp giàn cò, phớt đầu và đuôi trục khuỷu, và cụm két làm mát dầu nếu xe có. Riêng phớt trục khuỷu có một đặc điểm cần nhớ — nó rất hay là triệu chứng của áp suất các-te chứ không phải nguyên nhân độc lập, và đó là nội dung phần tiếp theo.

Thông hơi các-te tắc: nguồn gây hao nhớt bị bỏ sót nhiều nhất

Trong quá trình cháy, luôn có một phần khí áp suất cao lọt qua khe hở giữa xéc-măng và thành xi-lanh xuống dưới các-te. Đây là hiện tượng bình thường ở mọi động cơ, kể cả động cơ còn mới. Vì vậy động cơ nào cũng có đường thông hơi các-te để lượng khí đó thoát ra, thường được dẫn trở lại đường nạp.

Đường thông hơi này bị tắc theo thời gian do cặn dầu và muội đóng lại, đặc biệt trên xe chạy nhiều tải nặng, tốc độ thấp, hoặc dùng dầu không đúng cấp cho điều kiện khai thác. Khi tắc, hệ quả xảy ra theo dây chuyền:

• Áp suất trong các-te tăng thay vì được xả về nạp.
• Áp suất đó đẩy dầu ra qua mọi đường yếu: phớt trục khuỷu, gioăng nắp giàn cò, ống que thăm dầu.
• Đồng thời nó cản dòng dầu hồi từ turbo về các-te, làm dầu ứ lại trong turbo và tràn qua phớt trục turbo vào đường nạp — tức là gây thêm cả hao dầu kiểu cháy trong.

Đây là lý do một động cơ có thể hao nhớt bằng cả hai đường cùng lúc mà chỉ có một nguyên nhân gốc, và cũng là lý do nhiều ca thay phớt hoặc thay turbo xong vẫn hao y như cũ. Kiểm và thông đường thở là việc nên làm đầu tiên, trước mọi phán đoán tốn kém hơn, và nên được gắn vào lịch chung mô tả ở bài bảo dưỡng xe tải định kỳ.

Turbo rò dầu khác gì với xéc-măng mòn?

Khác ở thời điểm khói xuất hiện và ở dấu vết để lại trong đường nạp.

Turbo có trục quay tốc độ rất cao, được đỡ bằng màng dầu áp lực, nên luôn có dầu chảy vào và hồi về các-te. Khi đường hồi bị nghẹt hoặc áp suất các-te cao, dầu ứ lại và bị đẩy qua phớt trục sang phía nạp hoặc phía xả. Chữ ký của ca này: khói xanh rõ nhất lúc tăng tải đột ngột — khi turbo quay nhanh nhất — và dầu đọng thành lớp bên trong đường ống sau turbo, phát hiện được bằng cách tháo ống nhìn vào.

Xéc-măng và phớt dẫn hướng supap mòn cho bức tranh khác: khói xanh xuất hiện đều đặn ở mọi chế độ, kèm dấu hiệu đặc trưng là hơi phun ra mạnh bất thường ở miệng đổ nhớt khi máy đang nổ — đây là biểu hiện trực tiếp của lượng khí lọt xuống các-te đã vượt mức bình thường. Cách quan sát dấu hiệu này, cùng cách đọc màu khói khi đánh giá một động cơ, mô tả chi tiết ở bài kiểm tra máy xe tải cũ dưới góc mua xe; bài đang đọc tiếp cận từ góc xe đang khai thác và cần tìm nguồn hao.

Trình tự hợp lý vì vậy là: thông hơi các-te → đường hồi dầu turbo → rồi mới tới bộ hơi. Đảo thứ tự này là cách phổ biến nhất để trả tiền đại tu cho một động cơ chưa cần đại tu.

Dùng sai dầu và lọc có làm hao nhớt nặng thêm không?

Có, qua hai cơ chế và cả hai đều đo được bằng tiền.

Thứ nhất, độ nhớt thấp hơn mức phù hợp với điều kiện khai thác làm màng dầu mỏng đi ở vùng nhiệt cao, tăng lượng dầu bị cuốn lên buồng đốt và tăng mòn. Thứ hai, dầu sai cấp phụ gia hoặc quá hạn thay sinh cặn nhanh hơn, và chính cặn đó bịt đường thông hơi các-te cùng đường hồi dầu turbo — quay lại đúng hai nguồn đã phân tích ở trên. Cách đọc cấp chất lượng, độ nhớt và chọn đúng loại cho xe tải diesel trình bày ở bài dầu nhớt động cơ xe tải, còn vai trò của lọc trong việc giữ dầu sạch nằm ở bài lọc dầu, lọc gió, lọc nhiên liệu.

Với đội xe, đây không phải chuyện của từng xe mà là chuyện của định mức: một dòng xe hao nhớt bất thường trên nhiều đầu xe cùng lúc gần như luôn chỉ về quy trình chung — sai chủng loại dầu, kéo dài chu kỳ thay, hoặc điều kiện khai thác nặng hơn giả định ban đầu — chứ không phải trùng hợp cơ khí. Cách tách vấn đề hệ thống khỏi vấn đề đơn lẻ theo nguyên tắc tương tự phân tích ở bài hỏng thùng lặp lại trong đội xe.

Liên quan

• Dầu nhớt động cơ xe tải: chọn đúng cấp và đúng chu kỳ
• Kiểm tra máy xe tải cũ trước khi trả giá
• Lọc dầu, lọc gió, lọc nhiên liệu
• Động cơ diesel xe tải: common rail, turbo, chuẩn khí thải

Bài viết mô tả cách truy đường hao dầu bằng dấu hiệu quan sát được. Không nêu mức hao dầu cho phép, áp suất các-te hay chu kỳ thay dầu bằng số vì các trị số này khác nhau theo từng dòng động cơ và điều kiện khai thác — hướng dẫn của nhà sản xuất động cơ là nguồn quyết định.